Prof. Dr. Senadin Lavic: Balkanları yönetebilecek tek güç; Türkiye’dir

Röportaj: Hüseyin Altınalan haltinalan@hotmail.com

Miloseviç’i Amerikalılar çok sevmişti. Amerikalılar ona ‘bizim Belgrad’daki adam olarak iltifat ediyorlardı. Dayton Anlaşması’nın yaptığı şey, Sırpların Bosna’nın yüzde yetmişine sahip olmalarını sağlamaktır.

Bağcılar Belediyesi tarafından düzenlenen "Uluslararası Aliya İzzetbegoviç Sempozyumu"na dünyanın çeşitli ülkelerinden renkli simalar katıldı.

Katılımcılardan biri de anti emperyalist fikirleriyle tanınan Hırvat kökenli Amerikalı Sosyolog Prof. Dr. Stjephan Gabriel Mestrovic.

1918 yılında kurulan Yugoslavya'nın kurucularından ve aynı zamanda ünlü bir heykeltraş olan Ivan Mestrovic'in torunu olan Stjepan Mestrovic, 1991 yılından beri Texas A&M Üniversitesi'nde Sosyoloji Profesörü olarak ders veriyor.

Savaş suçları konusunda görüşlerine bakılan uzmanlar arasında yer alan Prof. Dr.Gabriel Mestrovic, Ebu Garip hapishanesinde yaşanan işkence olayları ile ilgili davalarda ve eski Yugoslavya'da yaşananları soruşturmakla görevlendirilen uluslararası mahkemede de görev aldı.

Türkiye'de yayınlanan "Duyguötesi Toplum" ve "Uygar Barbarlık" adlı kitaplarında Mestrovic, Batılı toplumları, önce Bosna'da Müslüman halkın, ardından Kosova'da Arnavutların Sırplar tarafından soykırımdan geçirilmesini televizyondan seyretmekle yetinen, tepkisiz ve sinmiş insanların çoğunluğu oluşturduğu bir toplum olarak tanımlıyor.

Batılı toplumun bu noktaya nasıl geldiğini ise şöyle ifade ediyor;

'Olayların insanlarda kollektif bir coşku meydana getirdiği, onları duygulandırdığı ve eyleme sevk ettiği zamanlar geçip gitmiş, duygular (tıpkı televizyon ekranlarındaki en trajik haberler sunulurken bile yapıldığı gibi) paketlenip (nasıl verilmek isteniyorsa öylece rötuşlanıp, cilâlanıp, tüketime) kullanıma sokulur hale gelmiştir. Çağımız insanı artık gerçek duygularını (öfkelerini veya acılarını, üzüntülerini veya sevinçlerini) yaşayamaz, onları eyleme dökemez; olsa olsa (televizyon ekranı aracılığıyla) bir duygu simülasyonu yaşayabilir.'

Çağdaş sosyal teorinin önde gelen isimlerinden Prof. Dr. Mestrovic ile gerçekleştirdiğimiz söyleşiyi sunuyoruz:

* Bosna Savaşı’nı bitiren “Dayton Barış Anlaşması”nda başta Amerika olmak üzere Batı’nın oynadığı rolü nasıl değerlendiriyorsunuz ve sizce bu anlaşma, adaletli bir anlaşma mı?

- Hayır, hayır Dayton Anlaşması, dürüst ve adil bir anlaşma değildir. Sadece savaşı acilen durdurdu. Ama o zamanın Sırbistan Cumhurbaşkanı Slobodan Miloseviç’i Amerikalılar çok sevmişti. Amerikalılar ona ‘bizim Belgrad’daki adam olarak iltifat ediyorlardı. Dayton Anlaşması’nın yaptığı şey, Sırpların Bosna’nın yüzde yetmişine sahip olmalarını sağlamaktır. Dolayısıyla bu da çok açık bir şekilde adil olmayan bir şeydir.

* Peki sizce bu anlaşma değiştirilmeli mi? Çözüm olarak ne önerirsiniz?

- Anlaşmayı durdurmak ya da değiştirmek çok zor bir şey. Olan bir kere olmuştur. Bosna’da çok kötü ve tehlikeli durumları ortaya çıkardı, Dayton Anlaşması.

Avrupa hiçbir zaman dürüst değildi

* Peki, sizce Batılı devletler bölgedeki kaos ortamının durmasını, bir çözüme ulaşılmasını istemiyorlar mı?

- Dürüst olmamız gerekiyor. Avrupa hiçbir zaman dürüst değildi. Sırbistan’ın üste çıkmasını istediler hep. Bosna yanlısı açıklamaları ve sözde iyi niyet mesajları hep yalandı. Avrupa, bölgede kimin bağımsız olacağını hiçbir zaman umursamadı. Onlar hep bir Yugoslavya olsun, tek bir devlet olsun istediler. Ama Yugoslavya parçalandı. Avrupalının kimin bağımsız olup olmadığı konusunda hiçbir kaygısı olmadı. Aynı şey şimdi de Gürcistan’da oluyor. Büyük bir devlet parçalandıktan sonra, kimlerin özgür kimlerin bağımlı kalacağını hiç umursamaz Avrupalı.

“ABD ve Avrupa’nın ne adalet ne de özgürlük gibi bir derdi yok”

* BM’nin kararına göre, Kosova’nın bağımsızlığının uluslararası kanunlara göre yasal olup olmadığına Lahey mahkemesi karar verecek. BM’nin Kosova’nın bağımsızlığının Lahey Uluslararası Adalet Divanı’nda oylanması kararını nasıl değerlendiriyorsunuz?

- Aslında BM’nin verdiği bir karar değil, Bush yönetimindeki ABD’nin verdiği bir karardır. İşin gerçeği bu. Bush bunu Putin’e inat olsun diye yaptı. ABD’nin gerçekte adalet arayışı diye bir derdi yoktur ve hiçbir zaman da olmamıştır. Mesela Birleşmiş Milletler uluslararası mahkemeyi oluşturmaya kalkıştıklarında ABD buna hiçbir maddi destekte bulunmadı. Miloseviç ve Karadziç’i bulmak gibi hiçbir girişimde bulunmadılar. Karadziç onca yılın ardından ancak bu sene yakalanabildi ki, yakalanışında ABD’nin hiçbir payı olmadığı gibi değişik senaryolar da mevcut. Sürekli özgürlük ve bağımsız çığırtkanlığı yapıyorlar, ama aslında bu sadece politik bir oyundan ibaret; ne adalet ne de özgürlük gibi bir derdi yok ABD’nin ve ona paralel politika seyreden Avrupa’nın…

* Balkanlar’ın geleceğini nasıl görüyorsunuz?

- Balkanlar’da, AB’ye tek üye şimdilik Slovenya’dır. Hırvatistan’ın durumu ise net değil, ama AB’ye girme yolunda. Bosna’nın üyeliği ise ağza bile alınmıyor. Belli ki Avrupa, Bosna’yı kabul etmeye hiçbir şekilde yanaşmayacak.

* Sizce Balkanlarda barış olabilecek mi?

- Yaptığım araştırmalardan sonra şunu anladım: Boşnaklar tarih boyunca bölgede en fazla toleransa sahip topluluk idi, en az toleransa sahip topluluk ise Slovenyalılardı. Şimdi de AB’ye üye alınan onlar. Mesela Bosnalılar, Hırvat ve Sırplarla iç içe yaşarken, Slovenyalılar kimseyi aralarına almıyor, kendilerini sürekli üstün görüyorlardı diğer topluluklardan. Bence Bosna Avrupa Birliği’ne hiç giremeyecek, ya da en iyi ihtimalle bölgede en son üye olacak ülke olacaktır. Yugoslavya’nın parçalanması Bosnalılara çok zarar verdi. Slovenyalılar ilerledi, Bosnalılar geri kaldı, bu trajikomik bir gerçek maalesef. Bu konudaki sorun ise Bosna’dan ya da Balkanlardan kaynaklanmıyor, aslında Avrupa’dan kaynaklanıyor. Onlar bu bölgede sorun var diye lanse ettikçe sorunlar devam ediyor. Politik oyunlarına alet ediyorlar bölgeyi ve tüm sorunlar ve çatışmalardan Avrupa sorumlu. Savaşlar için bence kimse Balkan ülkelerini suçlayamaz, çünkü bütün olanlar Avrupa ve Amerika’nın bir oyunuydu. Tüm gerginliklere ve vahşete yeşil ışık yaktılar.

Milli Gazete