Abese Suresi 24. Ayet-i Kerime buyruluyor ki:"Felyanzuril insânu ilâ taâmih(taâmihî)""İnsan yediği şeylere bir baksın"Çok genel olarak düşünebiliriz burada... Zira bu ayet-i kerime yi açıklayabilmemiz için bugüne kadar yazılmış kitapları tekrar okumak gerekecektir... Bir mısır tanesini bile açıklayabilecek kitapların bütünü koca bir kütüphaneye sığmayacaktır....
Genelden merkeze doğru bakalım... İnsan besin maddelerinin kaynağı nedir?
1- Hayvansal Kaynaklı Besinlera- Büyükbaş Hayvanlar
b- Küçükbaş Hayvanlar
c- Kanatlı Hayvanlar
2- Bitkisel Kaynaklı Besinlera- Sebzeler
b- Meyveler
c- Tahıllar
3- Mineral Maddeler Demir,Kalsiyum,Su,Tuz vb.
Bir Tespit: Normal şartlar altında bir insanın günlük su ihtiyacı 1,5 litredir... 40 yaşına gelmiş bir insan ömrü boyunca 21900 litre su tüketmiş olur... Bu evlerimizde kullandığımız su damacalarından 1150 adet eder...Biz burada hayvansal kaynaklı bir ürün olan
"Süt" ü genel olarak inceleyeceğiz...
Evvela belirtmek gerektir ki, bir inek yada koyun sütü kendi yavrusu için üretir... Doğumdan sonraki ilk üç gün içersinde sağılan sütün içersinde yavruyu hem hastalıklardan koruyacak,hem de sindirim sistemini harekete geçirecek maddeler bulunur...
Bir süt sığırının meme yapısı :
İneklerde meme, sütün yapıldığı bir çeşit gelişmiş ter bezidir.Birbirleri ile bağlantısı olmayan 4 ayrı meme bezi bir araya gelerek inek memesini oluşturur.Her bir meme bezinde bir meme başı ve meme başı kanalı bulunur.
Süt meme bezlerinde alveol adı verilen çok sayıda küçük keseciklerde üretilir.
Alveoller etrafında sayısız kılcal kan damarları vardır.Alveolleri oluşturan hücreler, kandan aldıkları besin maddeleri ile sütü oluştururlar ve alveol kesesi içindeki boşluğa bırakırlar.Burada biriken süt bir dizi kanal ile meme sarnıçlarına taşınarak sağıma dek depo edilir...
Nahl suresi 66. Ayet-i Kerime'de buyruluyor ki:"Şüphesiz (sağmal) hayvanlarda da sizin için bir ibret vardır. Onların karınlarındaki fışkı ile kan arasından (süzülen) içenlere halis ve içimi kolay süt içiriyoruz. "Müminun Suresi 21. Ayet-i Kerime'de buyruluyor ki:"Hayvanlarda sizin için elbette bir ibret vardır. Onların içlerindeki sütten size içiririz. Onlarda sizin için daha birçok faydalar da vardır ve onlardan yersiniz de." Bir Tespit: Memede süt yapımı için gerekli besinler kan ile memeye taşınmaktadır. Üretilen sütün azlığı veya çokluğu memedeki damarlardan geçen kan miktarı ile ilgilidir. 1 litre süt üretimi için memeden 400 litre kanın geçmesi gerekir. Memedeki damarlar ne kadar çok kıvrımlı ve kalın olursa o kadar kan geçer ve o kadar fazla süt oluşur. SÜTÜN YAPISI
Sütün yapısında yer alan maddeleri süt şekeri (laktoz), süt yağı, süt proteinleri, mineral maddeler ve vitaminler olmak üzere beş ana başlık altında toplamak mümkündür. Sütün yapısında bulunan bu besin öğelerinden pek çoğu (laktoz, kazein v.b.) doğada sütten başka bir gıdada bulunmazlar. 1 litre sütte ortalama 36 gram süt yağı, 38 gram protein, 52 gram karbonhidrat, 7 gram mineral maddeler ve suda ve yağda çözünen vitaminler bulunur.
SÜT ŞEKERİ (LAKTOZ)
Doğada yüksek oranda sütte bulunan ve süt şekeri olarak bilinen laktoz, enerji kaynağıdır.
Sütteki laktozun yapısında yer alan galaktoz, beyin ve sinir dokularının oluşumunda çok önemli rol oynayan temel bir öğedir.
Laktoz vücudun kalsiyum ve fosfordan daha iyi yararlanmasını sağlar. Bu nedenle kemik ve diş oluşumunda, bebeklerin beslenmesinde çok önemlidir .
SÜT YAĞI
Süt yağı sütün içindeki diğer bir enerji kaynağıdır.
Süt yağı, laktozun en iyi şekilde kullanımını ve vücudumuz için gerekli olan ve A, D, E, K vitaminlerinin taşınmasını sağlar.
Süt yağındaki fosfolipitler, beyin ve sinir hücrelerinin hayati önem taşıyan kısımlarını oluşturur.
Süt, vücut için alınması zorunlu yağ asitleri (esansiyel asitler) açısından dengeli bir gıdadır.
Süt, bileşiminde doymuş ve doymamış yağ asitlerini bulundurmasından dolayı, hem teknolojik yönden hem de beslenme açısından önemli işlevler taşır.
SÜT PROTEİNLERİ
Süt proteinlerinin biyolojik değeri bitkisel proteinlere göre çok yüksek olduğundan, diğer proteinlere oranla süt proteinlerinden bireyler daha iyi yararlanmaktadır.
Süt proteinleri hücre ve dokuların oluşmasında önemli rol oynar.
Süt proteinleri büyüme ve gelişmeye önemli ölçüde katkı sağlar.
Süt proteinleri saç ve tırnakların oluşumunda büyük rol oynar.
Süt proteinleri kas fonksiyonlarına yardımcı olur.
MİNERAL MADDELER
Sütte bulanan başlıca mineraller kalsiyum, fosfor, potasyum ve magnezyumdur.
Yarım litre sütte bulunan kalsiyum, 5 kg et, 2,6 kg ekmek, 6,3 kg patates, 8,5 kg elma, 1,6 kg marul, 1,7 kg havuç veya 0,2 kg peynirde bulunan kalsiyuma eşdeğer miktardadır.
Kalsiyum özellikle çocukların kemik ve diş oluşumlarının tamamlanmasında büyük rol oynar.
Kalsiyum ihtiyacı hamilelik ve emzirme döneminde de önemli olup, bu dönemlerde yetersiz kalsiyum alımı, hem anne hem de bebek açısından sağlık problemlerinin ortaya çıkmasına sebep olabilmektedir. Bundan dolayı hamilelik ve emzirme dönemlerinde, kalsiyum açısından zengin olan süt tüketimi oldukça önem taşır. Bu nedenle, içme sütleri kalsiyum açısından zenginleştirilerek fonksiyonel özellikleri artırılmaktadır.
Sütte bulunan fosfor, kemik oluşumunda önemli rol oynar.
VİTAMİNLER
Süt, beslenme açısından gerekli olan, yağda ve suda eriyen vitaminlerin büyük bir bölümünü içermektedir.
Özellikle zeka gelişiminde etkili olan, deri ve göz sağlığında gerekli B2 vitamini için süt en iyi kaynaktır.
Vücudun ihtiyacı olan B12 ve A vitaminleri süt içerek önemli ölçüde karşılanabilmektedir.
Sütteki vitaminler hastalıklara karşı direnci artırmakta ve gelişmeye yardımcı olmaktadır.
